Boses Publiko | Usapin ng pananagutan sa pamahalaang lokal
Sa isang konseho, hindi lamang ang vice mayor ang may mahalagang papel sa paggawa ng mga batas at polisiya para sa bayan. May tungkulin din ang bawat konsehal na magpahayag ng saloobin, magmungkahi ng mga ordinansa at resolusyon, at magsulong ng mga usaping pinaniniwalaan nilang makatutulong sa kanilang mga nasasakupan.
Kaya naman, kung may mga pribilehiyo o karapatan ng mga konsehal na inaalis o nililimitahan ng vice mayor, mahalagang itanong: Ano ang batayan ng naturang hakbang, at naaayon ba ito sa batas at mga tuntunin ng konseho?
Sa ilalim ng Republic Act No. 7160 o Local Government Code of 1991, ang vice mayor ang presiding officer ng Sangguniang Bayan o Sangguniang Panlungsod. May kapangyarihan siyang mamuno sa mga sesyon at tiyaking nasusunod ang mga tuntunin sa pagpupulong. Gayunman, hindi nangangahulugan ang kapangyarihang ito na maaari niyang balewalain ang mga karapatan ng mga miyembro ng konseho.
Mahalagang maunawaan na ang mga konsehal ay hindi basta mga tagapakinig lamang sa loob ng konseho. Sila ay mga halal na opisyal na may tungkuling kumatawan sa kanilang mga nasasakupan at makibahagi sa proseso ng lokal na lehislasyon.
Kung ang isang konsehal ay hindi pinahihintulutang magpahayag, magharap ng panukala o gumamit ng pribilehiyong ipinagkakaloob ng batas at ng internal rules of procedure, nararapat lamang na malinaw na maipaliwanag ang dahilan at legal na batayan ng naturang paghihigpit.
Sa kabilang banda, mayroon ding mga tuntunin ang konseho upang mapanatili ang kaayusan ng mga sesyon. Pinahihintulutan ng Section 50 ng Local Government Code ang pagtatakda ng mga patakaran sa parliamentary procedure at pagdidisiplina sa mga miyembrong lumalabag sa mga itinakdang alituntunin. Gayunman, ang anumang parusa ay kailangang dumaan sa naaangkop na proseso at sumunod sa mga kinakailangang boto at iba pang limitasyong itinakda ng batas.
Sa ganitong usapin, hindi sapat ang palitan lamang ng mga akusasyon sa pagitan ng mga opisyal. Kailangang suriin ang mismong desisyon o kautusan, ang mga tuntunin ng konseho, ang uri ng pribilehiyong inalis at ang paliwanag ng mga sangkot na panig.
Ang tanong ay hindi kung sino ang mas makapangyarihan sa konseho, kundi kung ang kapangyarihan ay ginagamit alinsunod sa batas.
Hindi dapat maging dahilan ang pagiging vice mayor upang basta pigilan ang isang konsehal na magsalita o alisin ang mga pribilehiyong ipinagkakaloob sa kanya ng batas at ng mga tuntunin ng konseho.
Ang pamumuno ay may kaakibat na pananagutan, at ang disiplina ay dapat ipatupad nang patas. Kung may paglabag sa mga tuntunin, dapat itong tugunan sa tamang proseso. Kung may karapatang nalabag, dapat ding magkaroon ng malinaw na mekanismo upang ito ay maipagtanggol.
Sa huli, ang konseho ay umiiral hindi para sa kapakinabangan ng iisang opisyal, kundi para sa kapakanan ng buong pamayanan. Ang bawat desisyon ay dapat may sapat na batayan, malinaw na paliwanag at paggalang sa batas.
Dahil sa isang demokratikong konseho, ang kapangyarihan ay hindi dapat maging hadlang sa makabuluhang pakikilahok ng mga halal na kinatawan at sa tinig ng mamamayang kanilang pinaglilingkuran.
Ang konseho ang gumagawa ng mga lokal na batas. Samakatuwid, hindi dapat ipagkamali ng vice mayor ang tungkuling mamuno sa sesyon bilang kapangyarihang basta mag-alis o magkait ng mga karapatan ng mga konsehal.
Ang aking personal na obserbasyon
Sa unang pagkakataon na ako ay nanood at nakinig sa sesyon sa bulwagan ng Sangguniang Bayan ng Santa Maria, tila taliwas sa aking munting kaalaman ang ilan sa mga nasaksihan ko.
Naging interesado akong makinig sa sesyon ng konseho dahil nababasa ko ang mga ulat na hindi umano natatapos nang maayos ang mga pagpupulong.
Habang nakikinig, nabuo ang aking personal na impresyon na tila hindi nabibigyan ng sapat na pagkakataong mailahad ng bawat halal na konsehal ang kanilang mga layunin, saloobin at adhikain. Kabilang sa mga konsehal na aking napansin sina Mac Clemente, Lito Jacinto at Fe Ramos, na, sa aking pagkakaunawa sa naganap na sesyon, ay tila hindi nabibigyan ng sapat na pagkilala o pagkakataong maipahayag ang kanilang mga panukala.
Hindi ba nararapat lamang na bilang pangalawang pinakamataas na opisyal ng bayan at presiding officer, pakinggan ng vice mayor ang bawat konsehal na inihalal ng mamamayan?
Hindi dapat agad sabihin na hindi maaaring pagtibayin ang isang panukala nang hindi muna pinakikinggan ang paliwanag ng nagharap nito. Kung may nakikitang problema o kahinaan sa panukala, maaari itong talakayin, suriin at pag-usapan upang malaman kung ano ang nararapat na hakbang.
Mahalaga ang malayang talakayan sa isang konseho. Hindi naman nangangahulugang kailangang sang-ayunan ang bawat panukala, ngunit nararapat lamang na mabigyan ang bawat halal na kinatawan ng makatarungang pagkakataong maipaliwanag ang kanyang mungkahi.
Kung magpapatuloy ang ganitong sitwasyon tuwing Lunes, hindi kaya sumapit ang pagtatapos ng 2026 na kakaunti o wala man lamang makabuluhang batas, resolusyon o programang maipatutupad na matatapos ang konseho? Kung hindi magiging maayos ang takbo ng mga sesyon, baka ang mamamayan na naman ang maghintay hanggang sa susunod na halalan sa 2028.
Hindi ba mas makabubuting magtulungan ang mga miyembro ng konseho sa halip na mauwi sa hindi pagkakaunawaan ang kanilang mga pagpupulong?
Paunawa: Ang mga pahayag at obserbasyong nakasaad dito ay batay sa aking personal na opinyon at sa aking nasaksihan. Walang nagturo o nag-utos sa akin upang ilahad ang mga ito. Layunin lamang ng kolum na magbigay ng pananaw at magtanong tungkol sa wastong pamamalakad, pananagutan at paggalang sa mga tuntunin ng pamahalaang lokal.
ia/Masid
